Arvind Narayanan và Sayash Kapoor, hai tác giả nổi tiếng của dự án "AI Snake Oil", vừa công bố bài luận mới trong chuỗi "AI as Normal Technology", đưa ra 8 luận điểm quan trọng về cách thế giới nên nhìn nhận và quản lý AI. Ý chính của bài viết khẳng định AI nên được đối xử như bất kỳ công nghệ đa mục đích (general-purpose technology) nào khác trong lịch sử, như điện hay động cơ hơi nước, thay vì coi nó là một thực thể ngoại lệ cần các quy định kiểm soát đặc biệt và cực đoan.
Bối cảnh
Trong bài luận, các tác giả chỉ ra rằng hiện có sự đồng thuận chung giữa các nhà kinh tế về việc AI cho đến nay vẫn là một công nghệ "bình thường" xét trên khía cạnh tác động kinh tế. Sự cường điệu về các rủi ro hiện hữu (existential risks) - vốn thường là những suy đoán viễn tưởng - đã dẫn đến những lời kêu gọi chính phủ can thiệp bằng những biện pháp phi truyền thống. Tuy nhiên, Narayanan lập luận rằng các rủi ro thực tế từ AI, chẳng hạn như sự thiên kiến, vi phạm bản quyền hay các vấn đề an toàn, hoàn toàn có thể được giải quyết thông qua việc thực thi nghiêm túc các khung pháp lý hiện có cho từng ngành cụ thể.
Tác giả nhấn mạnh rằng việc coi AI là "bất thường" có thể vô tình tạo ra rào cản cho những người mới gia nhập thị trường, củng cố vị thế độc quyền của các tập đoàn công nghệ lớn thông qua cơ chế "regulatory capture" (kiểm soát quy định). Thay vì tập trung vào những mối nguy mơ hồ trong tương lai, bài viết kêu gọi sự chú ý vào việc cải thiện chất lượng dữ liệu, bảo vệ quyền lao động và đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh. Đây là một quan điểm phản biện mạnh mẽ trước làn sóng vận động hành lang của các công ty AI muốn chính phủ thiết lập các cơ chế cấp phép phức tạp.
Vì sao đáng chú ý
Tại Việt Nam, khi các khung pháp lý và chiến lược quốc gia về AI đang trong giai đoạn thành hình, quan điểm từ các chuyên gia Princeton này cung cấp một tham chiếu quý giá. Thay vì chạy theo những xu hướng quản lý nặng tính phòng vệ trước những kịch bản "ngày tận thế" của phương Tây, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam nên tập trung vào các vấn đề thực tiễn hơn: bảo vệ dữ liệu người dùng, quyền tác giả cho nội dung tiếng Việt và thúc đẩy sự minh bạch trong các thuật toán chấm điểm tín dụng hay tuyển dụng.
Cách tiếp cận "bình thường hóa AI" sẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp và startup trong nước tự tin hơn trong việc thử nghiệm và ứng dụng công nghệ. Nó tháo gỡ tâm lý e ngại về một rào cản pháp lý quá cao, đồng thời hướng sự đầu tư vào việc giải quyết những bài toán hóc búa của địa phương thay vì chỉ loay hoay với những câu hỏi triết học về sự tồn vong của nhân loại.