Đài quan sát Nam Âu (ESO) vừa đưa ra khuyến nghị chỉ nên giới hạn tối đa 100.000 vệ tinh có độ sáng thấp hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất nhằm bảo vệ nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu nhấn mạnh sự bùng nổ của các chùm vệ tinh internet tầm thấp đang đe dọa trực tiếp đến khả năng quan sát vũ trụ của các đài thiên văn mặt đất. Việc thiết lập một giới hạn nghiêm ngặt và kiểm soát độ phản xạ ánh sáng của chúng hiện là yêu cầu cấp thiết để cân bằng giữa công nghệ và khoa học.
Bối cảnh & Nguyên nhân
Sự phát triển vũ bão của các dịch vụ internet vệ tinh như Starlink của SpaceX hay Project Kuiper của Amazon đã khiến không gian quỹ đạo tầm thấp (LEO) trở nên ngày càng chật chội. Hàng chục ngàn giấy phép phóng vệ tinh đã được các cơ quan quản lý phê duyệt trong những năm gần đây. Theo báo cáo từ các nhà khoa học, nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, số lượng vật thể nhân tạo phát sáng trên bầu trời sẽ vượt quá khả năng xử lý nhiễu ảnh của các hệ thống thấu kính hiện đại, làm mù các kính thiên văn cực lớn.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Các chuyên gia thiên văn học cho biết, các vệ tinh kim loại phản xạ ánh sáng mặt trời mạnh nhất vào thời điểm hoàng hôn và bình minh, tạo ra những vệt sáng kéo dài trên các cảm biến hình ảnh cực nhạy. Ngay cả khi các nhà vận hành phủ lớp sơn hấp thụ ánh sáng hoặc lắp đặt tấm chắn nắng, chúng vẫn phát xạ nhiệt ở dải bước sóng hồng ngoại. Khuyến nghị 100.000 vệ tinh được tính toán dựa trên mô hình toán học về ngưỡng nhiễu tối đa mà các thuật toán hậu kỳ hình ảnh của các đài quan sát còn có thể loại bỏ được.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Phía các nhà nghiên cứu của ESO kêu gọi các quốc gia và tổ chức quốc tế cần nhanh chóng chuẩn hóa các quy định pháp lý về độ sáng vệ tinh thay vì chỉ dựa vào sự tự nguyện của các tập đoàn công nghệ. Các nhà thiên văn học lo ngại rằng các dự án khảo sát bầu trời sâu, vốn cần phơi sáng lâu để tìm kiếm các tiểu hành tinh nguy hiểm hoặc nghiên cứu năng lượng tối, sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất do không thể phân biệt được tín hiệu vũ trụ yếu ớt giữa hàng ngàn vệt sáng nhân tạo.
Tác động & Tương lai
Việc giới hạn quy mô chùm vệ tinh sẽ buộc các công ty viễn thông phải tối ưu hóa băng thông trên từng thiết bị và tăng cường hợp tác chia sẻ tần số. Đối với cộng đồng yêu khoa học và công nghệ tại Việt Nam, vấn đề này mở ra những thảo luận quan trọng về trách nhiệm bảo vệ tài nguyên bầu trời đêm chung của nhân loại. Trong tương lai, ranh giới giữa việc phổ cập internet toàn cầu và bảo tồn bầu trời nguyên bản sẽ đòi hỏi những giải pháp công nghệ vật liệu hấp thụ ánh sáng triệt để hơn nữa.