Tân Thủ tướng Anh Andy Burnham vừa chính thức xác nhận chính phủ nước này sẽ hủy bỏ kế hoạch triển khai thẻ căn cước kỹ thuật số (digital ID) đầy tranh cãi. Quyết định này được đưa ra ngay sau khi ông nhậm chức vào thứ Hai, chấm dứt dự án do người tiền nhiệm Keir Starmer khởi xướng nhằm hiện đại hóa dịch vụ công và kiểm soát lao động nhập cư bất hợp pháp.
Bối cảnh & Nguyên nhân
Dự án thẻ căn cước số quốc gia ban đầu ước tính tiêu tốn khoảng 1,8 tỷ bảng Anh (khoảng 2,4 tỷ USD) trong vòng 3 năm. Tuy nhiên, con số này liên tục bị tranh cãi và nghi vấn do nguồn ngân sách thực tế chưa bao giờ được phân bổ rõ ràng. Dự án đã vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ công chúng khi một bản kiến nghị trực tuyến gửi lên Nghị viện đã thu thập được gần 3 triệu chữ ký phản đối việc bắt buộc sử dụng thẻ căn cước kỹ thuật số, trở thành bản kiến nghị lớn thứ hai trong lịch sử nước Anh. Nhiều người lo ngại rằng hệ thống này sẽ trở thành công cụ cho phép chính phủ giám sát đời tư của công dân một cách sâu rộng.
Diễn biến chi tiết
Sự sụp đổ của kế hoạch thẻ căn cước số diễn ra trong bối cảnh chính trị Anh có nhiều biến động lớn. Cựu Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố từ chức vào ngày 22 tháng 6 và được thay thế bởi Andy Burnham. Ngay sau khi nắm quyền, chính quyền của ông Burnham cho biết khoản ngân sách tiết kiệm được từ việc hủy bỏ chương trình này sẽ được chuyển sang quỹ hỗ trợ cắt giảm thuế, nhằm hạ hóa đơn tiền điện cho các hộ gia đình đang gánh chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt gia tăng. Bộ trưởng Tài chính mới được bổ nhiệm, John Healy, nhấn mạnh rằng thay đổi này sẽ đem lại "khoảng thở cần thiết cho người dân trong mùa đông sắp tới."
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Hệ thống thẻ căn cước kỹ thuật số bị hủy bỏ ban đầu được thiết kế như một cơ sở dữ liệu quốc gia tập trung kết nối thông tin định danh của từng công dân với các dịch vụ công và hồ sơ việc làm. Về mặt kỹ thuật, việc tập trung hóa dữ liệu sinh trắc học và thông tin cá nhân quy mô lớn luôn là bài toán hóc búa về an ninh mạng. Các chuyên gia bảo mật lo ngại các lỗ hổng hệ thống có thể biến cơ sở dữ liệu này thành mục tiêu hàng đầu của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Thêm vào đó, việc thiếu các giao thức phi tập trung hóa (decentralized) để bảo vệ quyền riêng tư của người dùng đã khiến giải pháp công nghệ này bị đánh giá là lỗi thời và tiềm ẩn nhiều rủi ro lạm quyền giám sát.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Giới phân tích nhận định bước đi của chính phủ mới là một quyết định thực tế và hợp lòng dân, đồng thời gợi lại ký ức về một chương trình căn cước tương tự dưới thời chính quyền Tony Blair những năm 2000, vốn cũng bị liên minh cầm quyền mới khai tử vào năm 2011 ngay sau khi lên nắm quyền. Nhiều nhà hoạt động vì quyền riêng tư và tự do dân sự đã lên tiếng hoan nghênh quyết định này. Họ cho rằng, việc thúc đẩy các giải pháp định danh kỹ thuật số bắt buộc mà không có sự đồng thuận từ xã hội luôn dẫn tới những phản ứng ngược dữ dội và thất bại về mặt chính sách.
Tác động & Tương lai
Việc hủy bỏ dự án này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về sự cân bằng giữa số hóa dịch vụ công và bảo vệ quyền riêng tư cá nhân tại các quốc gia phát triển. Đối với độc giả Việt Nam, nơi quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, bài học từ nước Anh cho thấy công nghệ định danh số chỉ có thể thành công khi xây dựng được lòng tin từ người dân và đảm bảo tuyệt đối an toàn thông tin. Xu hướng công nghệ định danh trong tương lai nhiều khả năng sẽ dịch chuyển từ các hệ thống tập trung của nhà nước sang các mô hình tự định danh phi tập trung (Self-Sovereign Identity - SSI) thân thiện với quyền riêng tư hơn.