Trong nhiều thập kỷ, cụm từ "tẻ nhạt, bẩn thỉu và nguy hiểm" (Dull, Dirty, Dangerous - DDD) luôn được giới chế tạo robot dùng làm lý do cốt lõi để thúc đẩy tự động hóa. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu mới từ Viện RAI được công bố tại Hội nghị Quốc tế về Tương tác Người-Robot (HRI), các khái niệm này đang bị áp đặt một cách chủ quan và thiếu đi lăng kính khoa học xã hội lẫn tiếng nói của chính người lao động.
Diễn biến
Nghiên cứu của nhóm tác giả từ Viện RAI đã phân tích các ấn phẩm về robot từ năm 1980 đến 2024. Kết quả chỉ ra rằng chỉ có 2,7% số bài viết định nghĩa rõ ràng thế nào là DDD, và chỉ 8,7% đưa ra ví dụ cụ thể. Điều này cho thấy giới công nghệ thường tự giả định một công việc là "DDD" mà không dựa trên dữ liệu thực tế.
Nhóm nghiên cứu đã phân rã ba yếu tố này dưới góc nhìn khoa học xã hội. Với yếu tố "nguy hiểm", dữ liệu tai nạn lao động thường bị báo cáo thiếu tới 70%. Ở khía cạnh "bẩn thỉu", khái niệm này mang tính định kiến xã hội hơn là bụi bẩn vật lý; nhiều lao động vẫn tự hào về công việc bất chấp định kiến. Cuối cùng, những tác vụ "tẻ nhạt" lặp đi lặp lại đôi khi lại tạo không gian để người lao động rèn luyện kỹ năng hoặc giao lưu với đồng nghiệp.
Vì sao đáng chú ý
Đối với độc giả và những người đam mê công nghệ tại Việt Nam, nghiên cứu mang lại một góc nhìn thực tế, tránh cái bẫy "thần thánh hóa" công nghệ tự động hóa. Khi áp dụng robot, thiết kế không khéo léo có thể vô tình tước đi những phần trải nghiệm công việc mà người lao động trân trọng nhất. Ví dụ, việc tự động hóa hoàn toàn xe chở rác giúp tăng an toàn nhưng lại biến công việc của một nhóm công nhân thành một người cô độc vận hành joystick trong cabin dưới sự giám sát của camera.
Thay vì vội vã thay thế con người bằng robot dưới danh nghĩa giải phóng sức lao động, giới kỹ sư cần thấu hiểu bối cảnh văn hóa và trải nghiệm thực tế để tạo ra các giải pháp hỗ trợ an toàn mà không làm giảm đi tính nhân văn của công việc.