Một nhóm các nhà xuất bản và tác giả lớn đã đệ đơn kiện tập thể chống lại Google tại Tòa án Quận Nam New York, Hoa Kỳ. Nguyên đơn cáo buộc gã khổng lồ công nghệ này đã sử dụng trái phép các tác phẩm có bản quyền của họ để huấn luyện nền tảng trí tuệ nhân tạo Gemini. Vụ kiện mới nhất này tiếp tục làm nóng thêm cuộc chiến pháp lý kéo dài giữa giới sáng tạo nội dung và các tập đoàn công nghệ lớn về vấn đề bản quyền trong kỷ nguyên AI.
Diễn biến chi tiết
Theo hồ sơ tòa án được TechCrunch dẫn lại, danh sách nguyên đơn bao gồm các nhà xuất bản lớn như Hachette, Cengage, Elsevier, cùng hiệp hội tác giả S.C.R.I.B.E. và nhà văn nổi tiếng Scott Turow. Đơn khiếu nại cáo buộc Google cố tình xóa bỏ hoặc thay đổi thông tin bản quyền của các tác phẩm nhằm che giấu việc các mô hình Gemini được huấn luyện trên những tài liệu thu thập không phép. Phía nguyên đơn khẳng định hành vi này là sự vi phạm bản quyền trên diện rộng và chưa từng có tiền lệ. Đáng chú ý, các nhà xuất bản tiết lộ họ từng cung cấp sách cho Google phục vụ dự án Google Books và Google Play với các điều khoản giới hạn nghiêm ngặt, nhưng Google đã tự ý vượt rào để lấy dữ liệu này huấn luyện AI.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Việc huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) như Gemini đòi hỏi một lượng dữ liệu văn bản khổng lồ để tối ưu hóa tham số cấu trúc mạng neural. Sách và các công trình nghiên cứu học thuật là nguồn dữ liệu chất lượng cao giúp AI cải thiện khả năng lập luận, hành văn và tính chính xác thông tin. Đơn kiện trích dẫn một tài liệu nội bộ rò rỉ của Google, trong đó thừa nhận việc sử dụng sách có bản quyền để huấn luyện AI có thể gây ra rủi ro pháp lý cực kỳ nghiêm trọng cho hãng, với mức phạt tiềm tàng ước tính từ 10 tỷ đến 100 tỷ USD.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Cho đến nay, các tập đoàn công nghệ luôn lập luận rằng việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI được bảo vệ bởi nguyên tắc "sử dụng hợp lý" (fair use) trong luật bản quyền Hoa Kỳ. Thực tế, một số phán quyết gần đây tại California đã có xu hướng ủng hộ các công ty AI như Meta hay Anthropic. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định vụ kiện Google lần này tại New York sẽ là một phép thử mới, bởi tòa án tại đây có thể đưa ra góc nhìn pháp lý khác biệt. Hơn nữa, Anthropic trước đó cũng từng bị phạt 1,5 tỷ USD vì vi phạm bản quyền liên quan đến sách huấn luyện, cho thấy rủi ro pháp lý cho các Big Tech vẫn rất lớn.
Tác động & Tương lai
Kết quả của vụ kiện này chắc chắn sẽ định hình lại cách thức các công ty phát triển AI tiếp cận nguồn dữ liệu tri thức toàn cầu. Nếu tòa án đứng về phía các nhà xuất bản, các hãng công nghệ lớn sẽ buộc phải ký kết các thỏa thuận cấp phép thương mại tốn kém thay vì tự do thu thập dữ liệu như trước. Đối với cộng đồng sáng tạo và dịch giả tại Việt Nam, vụ việc này cũng mang lại bài học lớn về việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các tác phẩm số hóa trước sự bùng nổ của làn sóng AI tạo sinh.