Thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến một cột mốc chưa từng có khi các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của SpaceX, Anthropic và OpenAI dự kiến sẽ tạo ra giá trị vốn hóa lớn hơn toàn bộ các thương vụ thoái vốn công nghệ được quỹ mạo hiểm (VC) hậu thuẫn tại Mỹ trong suốt 25 năm qua. Sự bùng nổ này đánh dấu một bước chuyển dịch lớn của dòng vốn từ thị trường tư nhân sang thị trường đại chúng, chủ yếu được thúc đẩy bởi cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ vũ trụ.
Bối cảnh & Nguyên nhân
Theo báo cáo Venture Monitor của NVCA-Pitchbook vừa công bố, dòng tiền tư nhân đang đổ dồn vào các công ty AI và hàng không vũ trụ với quy mô chưa từng thấy. Khác với các thế hệ startup trước đây thường thực hiện IPO sớm, các doanh nghiệp công nghệ hiện đại có xu hướng duy trì trạng thái công ty tư nhân lâu hơn nhằm tối ưu hóa định giá. Sự trì hoãn này, kết hợp với nhu cầu vốn khổng lồ để phát triển cơ sở hạ tầng, đã khiến quy mô định giá của các doanh nghiệp này phình to đến mức kỷ lục trước khi chính thức bước chân lên sàn chứng khoán.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Để đạt được mức định giá không tưởng, cả ba doanh nghiệp này đều sở hữu những nền tảng công nghệ mang tính cốt lõi của thời đại. SpaceX vừa tiến hành IPO thành công với định giá chạm mốc 1,77 nghìn tỷ USD nhờ hệ thống tên lửa tái sử dụng và mạng lưới vệ tinh Starlink thống trị quỹ đạo Trái Đất. Trong khi đó, Anthropic và OpenAI đang phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thế hệ mới, đòi hỏi sức mạnh tính toán cực lớn từ hàng chục nghìn GPU liên kết và các thuật toán suy luận phức tạp. Chi phí đào tạo AI khổng lồ chính là động lực buộc các phòng nghiên cứu này phải liên tục gọi vốn và đẩy định giá lên mức hàng nghìn tỷ USD.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Báo cáo từ Pitchbook chỉ ra rằng tổng giá trị định giá của bộ ba SpaceX, OpenAI và Anthropic khi hoàn tất lên sàn có thể vượt ngưỡng 4 nghìn tỷ USD. Để dễ hình dung, Uber khi IPO vào năm 2019 với mức định giá 84 tỷ USD từng được coi là khổng lồ, nhưng con số này hiện chỉ chiếm chưa đầy 5% giá trị của SpaceX. Mặc dù vậy, giới phân tích cũng lưu ý một số điểm loại trừ: số liệu so sánh này chỉ tính các công ty được quỹ VC tại Mỹ hậu thuẫn và không bao gồm các gã khổng lồ nước ngoài như Alibaba, hay các giá trị công nghệ được phát triển nội bộ sau khi công ty đã lên sàn như iPhone của Apple hay Android của Google.
Tác động & Tương lai
Sự xuất hiện của các đợt IPO quy mô nghìn tỷ USD này đang đặt hệ thống cơ sở hạ tầng tài chính toàn cầu trước những thử thách giới hạn mới về thanh khoản. Đối với cộng đồng công nghệ tại Việt Nam, sự kiện này không chỉ là thước đo cho thấy sức nóng của dòng vốn AI toàn cầu mà còn định hình lại kỳ vọng về định giá của các startup công nghệ sâu (deep tech). Kỷ nguyên của những đợt IPO công nghệ giá trị siêu cao đã chính thức bắt đầu, mở ra cuộc đua giành vị thế thống trị công nghệ thế giới trong nhiều thập kỷ tới.