Thị trường AI doanh nghiệp đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ khi các mô hình mã nguồn mở (open-weight) bùng nổ về lưu lượng sử dụng. Theo báo cáo chỉ số sản xuất AI Gateway tháng 7/2026 của Vercel (dựa trên dữ liệu thu thập từ tháng 6/2026), lưu lượng token tổng thể đã tăng 29% và chi tiêu tăng 27% so với tháng trước. Đáng chú ý, các dòng mô hình mã nguồn mở hiện đã chiếm tới 29% tổng lưu lượng token được định tuyến qua hệ thống này, đánh dấu bước nhảy vọt so với mức chỉ 11% hồi tháng 4.
Diễn biến chi tiết
Sự tăng trưởng vượt bậc của các mô hình open-weight chủ yếu được thúc đẩy bởi DeepSeek, hiện là nguồn token lớn thứ ba trên cổng kết nối với 22,6% thị phần, bám sát nút Google (24%). Bên cạnh đó, mô hình GLM 5.2 của Z.ai mới ra mắt ngày 16/6 với giấy phép MIT cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng lưu lượng token hàng ngày lên tới 50 lần, nhanh chóng lọt vào top 11 chỉ sau hai tuần. Ở nhóm mô hình đóng trả phí, Anthropic tiếp tục thống trị tài chính khi chiếm tới 61% tổng chi tiêu trên toàn hệ thống dù chỉ gánh vác 32% lượng token. Ngược lại, OpenAI ghi nhận thị phần token giảm xuống còn 10,3% nhưng thị phần chi tiêu lại tăng lên 16,1%, phản ánh xu hướng khách hàng chỉ gửi các tác vụ phức tạp và đắt đỏ nhất cho nhà phát triển này.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Sự phân hóa giữa các tác vụ cho thấy chiến lược tối ưu hóa hạ tầng của doanh nghiệp đang ngày càng tinh vi thông qua cơ chế định tuyến (routing). Các mô hình open-weight chiếm tới 29% lưu lượng token nhưng chỉ tiêu tốn chưa đầy 4% tổng chi phí của hệ thống, tức là chỉ bằng 1/25 lượng ngân sách. Điều này cho thấy các tác vụ lặp đi lặp lại có dung lượng lớn được chuyển sang các mô hình giá rẻ như DeepSeek hay GLM 5.2 (với chi phí chỉ bằng 1/5 dòng Claude Opus 4.8). Trong khi đó, các tác vụ đòi hỏi độ chính xác cao như đại lý lập trình (coding agents) hay hệ thống vận hành nội bộ (back-office agents) vẫn được duy trì trên các mô hình đóng biên giới (frontier models) có giá trị cao.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Dữ liệu của Vercel cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các phương thức đa phương tiện. Trong khi Anthropic dẫn đầu về văn bản và OpenAI thống trị mảng hình ảnh với dòng GPT Image (chiếm 53% sản lượng), thì mảng video lại chứng kiến ưu thế tuyệt đối của các phòng nghiên cứu Trung Quốc khi nắm giữ 2/3 tổng chi tiêu video, dẫn đầu là Seedance của ByteDance với 49% doanh thu. Trái lại, Grok Imagine của xAI đóng vai trò như một giải pháp tối ưu chi phí trong mảng video khi tạo ra 42% sản lượng nhưng chỉ chiếm 19% chi tiêu.
Tác động & Tương lai
Báo cáo cũng hé lộ tác động sâu sắc từ các quyết định chính sách quốc tế đối với thị trường công nghệ. Khi Anthropic ra mắt Claude Fable 5 vào ngày 9/6, mô hình này lập tức đạt tỷ lệ áp dụng ấn tượng bằng 22% lượng yêu cầu của Opus 4.8 chỉ trong bốn ngày. Tuy nhiên, lệnh kiểm soát xuất khẩu của chính phủ Mỹ có hiệu lực vào ngày 12/6 đã buộc Anthropic phải tạm dừng cung cấp Fable 5 cho đến hết tháng, minh chứng cho thấy rủi ro pháp lý luôn thường trực đối với các hệ thống AI biên giới hiện nay.