Hãng kiểm toán và tư vấn danh tiếng PwC vừa trở thành cái tên tiếp theo trong nhóm "Big Four" vướng vào vụ bối bối liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Theo báo cáo mới nhất từ nền tảng phát hiện AI GPTZero, hãng này đã xuất bản ít nhất bốn báo cáo tại khu vực Trung Đông chứa các nguồn tham khảo bịa đặt và nhiều thông tin sai lệch do AI tự tạo ra (hallucination). Sự việc này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc các tập đoàn tư vấn hàng đầu đang quá phụ thuộc vào công cụ AI tạo sinh mà thiếu đi khâu kiểm chứng nghiêm ngặt.
Diễn biến chi tiết
Vụ việc bắt đầu khi công cụ GPTZero tiến hành phân tích các tài liệu phân tích thị trường và quản trị của PwC Middle East. Kết quả quét cho thấy có bốn báo cáo chứa các dấu hiệu rõ rệt của việc lạm dụng AI tạo sinh để viết nội dung mà không có sự biên tập kỹ lưỡng của con người. Đặc biệt, một báo cáo về quản trị của PwC đã bị đánh giá có tỷ lệ nội dung do AI tạo ra lên tới 84%. Nghiêm trọng hơn, tài liệu này còn quảng bá cho một sản phẩm dịch vụ của chính PwC thông qua các tài liệu tham khảo khách hàng chưa hề được xác minh trên thực tế. Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới công nghệ toàn cầu khi một thương hiệu lớn như PwC lại để xảy ra lỗi cơ bản trong sản phẩm xuất bản chính thức của mình.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Hiện tượng "ảo giác" (hallucination) của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) là nguyên nhân kỹ thuật cốt lõi dẫn đến các sai sót này. Khi được yêu cầu tổng hợp thông tin hoặc viết báo cáo, các mô hình AI có xu hướng tự động "bịa" ra các liên kết, tên người, số liệu hoặc nguồn trích dẫn trông rất thuyết phục nhưng thực tế hoàn toàn không tồn tại để lấp đầy khoảng trống dữ liệu. Công cụ phân tích GPTZero đã sử dụng các thuật toán đánh giá độ ngẫu nhiên (perplexity) và độ biến thiên (burstiness) của văn bản để xác định xác suất văn bản được tạo ra bởi máy. Với điểm số 84% AI-generated, báo cáo của PwC cho thấy cấu trúc câu quá đồng đều và thiếu các sắc thái hành văn tự nhiên của các chuyên gia tư vấn giàu kinh nghiệm, dẫn đến việc dễ dàng bị thuật toán phát hiện.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Theo các chuyên gia phân tích độc lập, việc các công ty tư vấn lớn áp dụng AI để tối ưu hóa quy trình viết báo cáo là điều dễ hiểu, nhưng việc thiếu quy trình rà soát thủ công (human-in-the-loop) là một sai lầm nghiêm trọng. Đại diện từ GPTZero nhấn mạnh rằng các lỗi sai này không chỉ làm giảm giá trị của các nghiên cứu mà còn đe dọa trực tiếp đến uy tín cốt lõi của các tổ chức kiểm toán. Khách hàng chi trả hàng trăm nghìn USD cho các báo cáo của "Big Four" là để mua sự chính xác và tính chuyên môn cao, chứ không phải để đọc những thông tin được tổng hợp cẩu thả từ chatbot. Giới quan sát nhận định rằng sự cố này cho thấy ngay cả những tổ chức có quy trình quản lý chất lượng khắt khe nhất cũng đang tỏ ra lúng túng trước làn sóng tích hợp AI.
Tác động & Tương lai
Sự cố của PwC không phải là duy nhất, khi trước đó cả ba đối thủ lớn trong nhóm "Big Four" gồm KPMG, Deloitte và Ernst & Young (EY) cũng đều bị phát hiện có các báo cáo chứa lỗi ảo giác của AI. Thực trạng này cho thấy một lỗ hổng mang tính hệ thống trong ngành dịch vụ chuyên nghiệp toàn cầu khi các doanh nghiệp vội vã áp dụng công nghệ mới để cắt giảm chi phí. Đối với độc giả và các doanh nghiệp Việt Nam đang tham khảo các báo cáo thị trường quốc tế, đây là bài học lớn về việc không nên tin tưởng tuyệt đối vào các số liệu phân tích mà không có sự đối chiếu độc lập. Trong tương lai gần, các hãng kiểm toán chắc chắn sẽ phải siết chặt quy định sử dụng AI tạo sinh và bổ sung thêm các bước kiểm định nghiêm ngặt để lấy lại lòng tin từ thị trường.