Nhiều thủ thư tại Mỹ đang tổ chức các buổi hội thảo "Tránh xa AI" (Avoiding AI) nhằm hướng dẫn người dân cách tắt các tính năng trí tuệ nhân tạo trên điện thoại và máy tính. Sự kiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý từ những người dùng cảm thấy mệt mỏi trước việc các tập đoàn công nghệ lớn liên tục "ép" họ phải sử dụng AI trong cuộc sống hằng ngày.
Diễn biến chi tiết
Trào lưu này bắt đầu từ ý tưởng của Hannah Cyrus, thủ thư tại Thư viện Công cộng Bangor (Maine, Mỹ). Theo TechCrunch, sau khi Cyrus đăng bài viết chia sẻ về giáo án lớp học "Tránh xa AI" trên một tạp chí chuyên ngành, cô nhận được làn sóng liên hệ từ hàng chục thủ thư khắp thế giới để xin tài liệu. Thông thường, lớp học máy tính cơ bản của cô chỉ thu hút khoảng một chục người tham gia. Tuy thế, lớp học tránh AI đầu tiên đã chứng kiến lượng đăng ký vượt quá giới hạn 30 người trực tiếp, buộc cô phải phát sóng qua Zoom cho thêm 40 người khác. Tại Nam Philadelphia, thủ thư Charlie Bailey cũng tổ chức một lớp học tương tự. Bài đăng giới thiệu sự kiện trên Instagram của thư viện nhận được hơn 2.000 lượt thích, buộc Bailey phải lên lịch tổ chức thêm buổi thứ hai do nhu cầu quá tải.
Bối cảnh & Nguyên nhân
Nguyên nhân dẫn đến sự phản kháng này là sự thất vọng ngày càng tăng của người dùng khi các tính năng như Apple Intelligence hay Google Gemini liên tục tự cập nhật mà không hỏi ý kiến họ trước. Nhiều người cảm thấy bị làm phiền khi hệ điều hành liên tục đề xuất viết hộ email hoặc tóm tắt các văn bản ngắn. Ngoài ra, mối lo ngại về môi trường cũng là một động lực thúc đẩy người tiêu dùng quay lưng. Việc xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu AI ngốn năng lượng khổng lồ đang gây lo ngại lớn cho các khu dân cư lân cận. Nhiều học viên chia sẻ họ không phủ nhận hoàn toàn lợi ích của AI, nhưng họ phản đối việc các hãng Big Tech ép buộc tích hợp chatbot vào đời sống cá nhân của họ.
Phân tích kỹ thuật & Công nghệ
Tại các buổi học này, thủ thư giải thích cơ chế vận hành cơ bản của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và cung cấp giải pháp kỹ thuật cụ thể để tắt chúng. Người tham gia được hướng dẫn từng bước để tắt Apple Intelligence trên iOS, chặn Gemini trên Android, hoặc tắt tính năng tóm tắt tự động của Google Search. Một thủ thuật kỹ thuật thú vị được chia sẻ là thêm hậu tố "&udm=14" vào cuối URL tìm kiếm của Google. Tham số này cho phép trình duyệt bỏ qua toàn bộ kết quả do AI tổng hợp (AI Overviews), trả Google về giao diện tìm kiếm truyền thống chứa các liên kết web thuần túy, giúp người dùng phổ thông chủ động tối ưu thiết bị của mình.
Ý kiến chuyên gia & Nhận định
Charlie Bailey nhận định việc giúp mọi người kiểm soát thiết bị là một phần quan trọng để nâng cao nhận thức số (digital literacy). Chia sẻ với TechCrunch, Bailey nhấn mạnh việc thiết kế giao diện hiện tại dường như cố tình ép buộc người dùng phải chấp nhận AI, vì vậy giúp họ giành lại quyền tự quyết là vô cùng cần thiết. Trong khi đó, Hannah Cyrus cho rằng sự phản kháng này chính là "giọt nước tràn ly" sau nhiều năm các hãng công nghệ lớn lạm dụng ảnh hưởng để định hình thói quen người dùng một cách phi đối xứng. Sự hoài nghi của công chúng không phải để chống lại tiến bộ, mà là phản ứng tự nhiên để bảo vệ quyền tự do lựa chọn.
Tác động & Tương lai
Sự thành công bất ngờ của các lớp học này cho thấy người dùng ngày càng trân trọng sự riêng tư và quyền tự quyết hơn các tính năng thông minh được quảng cáo rầm rộ. Xu hướng này có thể buộc các ông lớn công nghệ phải cung cấp các tùy chọn bật/tắt AI rõ ràng hơn trong thiết kế sản phẩm tương lai. Đối với độc giả Việt Nam, nơi làn sóng AI cũng đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ, câu chuyện mang lại bài học về kỹ năng bảo vệ dữ liệu và quyền cá nhân trong kỷ nguyên số. Trào lưu tự học cách vô hiệu hóa AI tại các thư viện có thể sớm lan rộng toàn cầu khi nhận thức người tiêu dùng tăng cao.